воскресенье, 25 августа 2013 г.

Монгол IT (һонин холбооһон)


1. "Classical Mongolian to Latin" transliteration table contributed to Lingua::Translit package...
Хуучин Монгол бичгийн латин галигийн хүснэгт Lingua::Translit багцад орлоо...



2. Монгол хэлний зөв бичгийн дүрэм
1983 онд зохиогдсон Ц.Дамдинсүрэн, Б.Осор нарын “Монгол үсгийн дүрмийн толь” номыг "Ангууч" програмын гарын авлага дотор оруулсныг бүрэн эхээр Windows-1251 тэмдэгтээс Unicode-руу Бадаа-гийн хөрвүүлэгчийг ашиглан хөрвүүлж, дор хүргэж байна.

3. Һонин бүлэг
https://groups.google.com/forum/#!topic/dusal/rm0dBSr2RPU

4. Һонин сайт
http://dusal.blogmn.net


Монгол толи

Монгол хэлэнүүдэй толинууд


Байза, эндэ монгол толинуудые суглуулха байна. Монгол гэхэдээ ниитэ монголые хэлэнэб.

Саарһан сахим гэжэ илгахань зүйтэй шэнги байна.

Ниитэлһэнэйнгээ һүүлдэ иимэ хуудаһа олобоб. Одоол зохидоор хээтэй. Монгол толиин үгэгдэлэй бааза (Data Base) гэнэ. Япон хэлээр.

Саарһан толинууд:


1. Ядамжавын Цэвэл. Монгол хэлний товч тайлбар толь [=Монгол хэлэнэй тобшо тайлбари толи]. Улаанбаатар, 1966.
Олоной дунда "Ногоон толи" гэжэ алдаршаһан.
Эндэһээ татажа абахаар шэнги байна. Үгы һаань, олохоо һанаһан хүн гүүгэлдээд олоно ааб даа.

2. Фердинанд Лессинг. Монгол–Англи толи
Анха 1960 ондо хэблэгдэһэн.
Гомбожаб Хангин, Маттай (Мээтью) Халтод гэдэг хоёр монгол хүн зохёолсоһон юм.


Энэ хадаа баруунай оронуудта ехэ алдартай толи. Мүнөө дээрэ нилээн хэды дахин хэблэгдэһэн байна. Хэблэгдэхэ бүхэндөө улам зузаан болодог хэбэртэй.
Эндэһээ татажа абахаар шэнги байна. Үгы һаань, олохоо һанаһан хүн гүүгэлдээд олоно ааб даа.

Сахим толинууд:


1. http://toli.query.mn (2013 оной 8 һарын 26-най үдэр нэмэгдэбэ)
Я. Цэбэлэй толи дээрэ үндэһэлжэ саашань шэнэ үгэ нэмэжэ дэлгэрүүлжэ байна.
Ниитэ үгын тоо – 30845
Монгол бэшэгтэй – 18200
Бэдэрхэ үгэеэ "Хайх үг" гэһэн талмай соо бэшээд, Enter даража бэдэрхэ юм. Энэ хайха гэһэн үгэ буряадтамнай баһа бии. Заримантнай дуулаһаншье байжа болохо.
Компьютертаа юушье һуулгаха хэрэггүй. Монгол бэшэгынь MacOS дээрэ буруугаар харагдаха.

2. http://dict.num.edu.mn (2013 оной 8 һарын 26-най үдэр нэмэгдэбэ)
Монгол хэлэнэй хэлэ зүйн толи. Энэ хадаа Монгол уласай ехэ һургуулиин багшанарай бүтээл болоно. Бэдэрхэ үгые "хайх" гэжэ бэшэһэн тобшын зүүн тээхи талмай соо оруулжа бэшээд, "хайх" тобшо даража бэдэрхэ. Тиихэдэ "Задлал" (задалал) гэһэн талмай соо бэдэрһэн үгэтнай бааза соо бии һаа гараад ерэхэ. Тэрэ гаража ерэһэн үгэ дээрэ дарахадатнай, "утга" (удха) гэһэн талмай соо бэдэрһэн үгынтнай удха харуулагдаад, баруун тээгүүрнь байһан "монгол бичиг" гэһэн талмай соо тус үгые монгол бэшэгээр бэшэхэ байдал, мүн "монгол бичгийн нөхцөл" гэһэн гаршаг доро бэдэрһэн үгэдэ монгол бэшэгэй нүхэсэлнүүдые* залгаад харуулна.
Үгын тооень бэшээгүй болобошье нилээн олон үгэтэй байха ёһотой. Ном боложо хэблэгдэһэн "Монгол бэшэгэй хэлэзүйн толи" дээрэ һуурилһан толи хадаа сохом 40-50 мянган үгэтэй байгаа ёһотой.
MongolianScript гэһэн үзэгэй хэб татажа һуулгахые дурадхана. Гэбэшье һуулгангүй хаража болохо хэбэртэй. Гансал MacOS дээрэ һайнаар харагдахагүй юм.


_______________
*нүхэсэл — окончание. Монгол бэшэгтэ амяараа бэшэдэгыень нүхэсэл, залгажа бэшэһыень дахабари (дагавар) гэжэ илгадаг. Дахабари болбол аффикс буюу суффикс гэһэн үгэ болоно.

3. http://toli.call.mn (2013 оной 8 һарын 26-най үдэр нэмэгдэбэ)
Энэ хадаа солонгос, турк, япон, герман, хятад хэлэнһээ монгол руу, мүн монголһоо дээрэ дурдаһан хэлэнүүд руу үгэ оршуулха толи юм. Үгын һангые баймга заһажа, нэмэжэ байдаг гэнэ. Өөрынгөө сайтда байрлуулха боломжотой. "Ашиглах заавар" (Ашаглаха заабари) гэһэн дээрэ даража яажа хэрэглэхэ тухай мэдэжэ болохо.
4. http://asuult.net/dic/ (2013 оной 8 һарын 26-най үдэр нэмэгдэбэ)
Эгээ урданай он-лайн толинуудай нэгэн. Англи–монгол, монгол–англи, герман–монгол, ород–монгол гэһэн шэглэлээр оршуулжа болохо. Һайн юумэниинь гэхэдэ, тон бэдэрһэн үгэтнай олдоошьегүй һаа, адлирхуу үгэнүүд хуу харуулагдаха.

5. http://dic.on-toli.com (2013 оной 8 һарын 26-най үдэр нэмэгдэбэ)
Энэ мүн лэ нилээн хэды жэлэй урда хэгдэжэ эхилһэн толи. Һүүлшынхиеэ 2008 ондо шэнэшэлэгдэһэн хэбэртэй. Англи, герман, япон, солонгос гэхэ мэтэ хэлэнһээ монгол руу болон һөөргөө оршуулха толинуудтай.
Англи – Монгол толи
ниитэ 133 209 мүр үгэтэй
Монгол – Англи толи
ниитэ 124 973 мүр үгэтэй
Солонгос – Монгол толь
ниитэ 14 667 мүр үгэтэй
Япон – Монгол толь
ниитэ 13 180 мүр үгэтэй
Орос – Монгол толь
ниитэ 13 115 мүр үгэтэй
Герман – Монгол толь
ниитэ 28 374 мүр үгэтэй
гэһэн мэдээсэл байна.
Мүн толинуудынь Бизнес, ниитэлиг (общий), һанхүү (финансы), өөрсэ хэлэлгэ (идиомы) гэһэн дүрбэн түхэлөөр хубаагдаһан байна.

6. http://www.bolor-toli.com (2013 оной 8 һарын 26-най үдэр нэмэгдэбэ)
"Болор толи". Ниитэ бэшэлгэ 447 690 гэнэ. Бэшэлгэ гээшэнь сохом юун хаб. Үгэ гэжэ ойлгоо һаа, тон олон үгэтэй ха юм.


пятница, 23 августа 2013 г.

"Харанга" хамталиг. Хайтан цэцэг


"Харанга"хамталигай алдартай дуун



Хайтан цэцэг

Хуурай газрын хөрсөнд нь ээ хө
Хөсрийн өвс ч ургахгүй шүү дээ
Угаас үнэнч сэтгэлгүй боловоос
Учирсныгаа зовоох л байлгүй дээ

Хөлдүү голын мөсөн дороос нь хө
Хайтан цэцэг соёолохгүй шүү дээ
Өчүүхэн жаахан ч маргалдах боловоос
Үр хүүхэд минь жаргахгүй л байлгүй дээ

Дх: Бурхны ивээлээр нийлсэн болхоороо
Болих салахыг бодоод ч яахав ээ хө

Цэнхэр яргуй цэцгүүд нь ээ хө
Цагийн аясаар гандацгаана шүү дээ
Ханилсан бидэн мөнх насгүй болохоор
Хорвоо уяхан ч хагацаах л байлгүй дээ

Дх: Бурхны ивээлээр нийлсэн болхоороо
Болих салахыг бодоод ч яахав ээ хө

Үгыень эндэһээ абаад, нэгэ бага алдууень заһад гээд оруулбаб.
Мүн буряадшалжа үзэһыем һонирхооройгты.

Хайтан сэсэг

Хуурай газарай хүрьһэндэнь ээ гөө
Хүһэрэй үбһэншье ургахагүй бшүү дөө
Угһаа үнэншэ сэдьхэлгүй һаа
Ушарһанаа зобоохол бэшэ гү даа

Хүлдүү голой мүльһэн дорһоонь гөө
Хайтан сэсэг һоёолохогүй бшүү дөө
Үшүүхэн жааханшье һаа маргалдаал һаа
Үри хүүгэдни жаргахагүйл бэшэ гү даа

Дабталга: Бурханай эбээлээр ниилэһэн хадаа
Болихо һалахые бодоодшье яаха бэ гөө

Сэнхир ургы сэсэгүүдынь ээ гөө
Сагай аяар гандана бшүү дөө
Ханилһан бидэ мүнхэ наһагүйл хадаа
Хорбоо уяханш һаа хагасаахал бэшэ гү даа.

Дабталга: Бурханай эбээлээр ниилэһэн хадаа
Болихо һалахые бодоодшье яаха бэ гөө

Хайтан сэсэг гээшые харахаа һанаа һаатнай, энэ байна хэбэртэй

Сэсэгэй лабламжа* руу орожо, энэ булсуута хайтан гэдэг сэсэг тухай уншаха аргатайт.

______________________
* Лабламжа — справочник